10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitabı Sayfa 36-37-38-39-40-41 Cevapları MEB

SAYFA 36 CEVAPLARI

Hazırlık Soru ve Cevaplar:
1. Masal ve hikâye anlatıcılarının hangi özelliklere sahip olduğunu düşünüyorsunuz?

Cevap: Masal ve hikâye anlatıcıları, dinleyicilerin dikkatini çekme, duygusal bağ kurma, hayal gücünü harekete geçirme ve zengin betimlemelerle anlatım yapma yeteneklerine sahip olmalıdır.

2. Dede Korkut Hikâyeleri’nin sinema filmlerine ve çizgi filmlere uyarlanmasını nasıl değerlendirirsiniz?
Cevap: Genç nesillerin ilgisini çeker. Milli kültürümüzü daha iyi tanımış olur ve sahip çıkma bilinci artar.

SAYFA 40 CEVAPLARI

Metni Anlama ve Çözümleme Soruları:

1. Yiğenek bu haberi işitince yüreği oynadı, kara bağı sarsıldı. Kalktı, Bayındır Han’ın huzuruna vardı, yere yüz koydu, der. Bu cümledeki altı çizili kelime gruplarının yerine hangi ifadeler gelirse anlam değişmez?
Cevap:

• yüreği oynadı → heyecanlandı
• kara bağrı sarsıldı → üzüldü.
• yere yüz koydu → saygı ile eğildi.

2. Yiğenek, rüyasında ne görmüştü? Bu rüyanın hikâyedeki önemi nedir?

Cevap: Yigenek, rüyasında aksakallı Dede Korkut’u gördü ve ondan nasihat aldı. Ayrıca, dayısı Emen ile karşılaştı. Dayısı Düzmürd Kalesi’ni alamayacağını söyledi. Bu rüya, onun cesaretini ve kararlığını gösterir. Rüya gelecekte olacak olaylar hakkında bilgi verir.

3. Aşağıdaki şemayı metindeki olay örgüsünü göz önünde bulundurarak tamamlayınız.
Cevap:

Kazılık Koca, Bayındır Han’dan izin alıp akına gider.
Kazılık Koca, Direk Tekür tarafından esir alınır.
Yigenek, babasının esir düştüğünü öğrenir.
Yigenek, Bayındır Han’dan babasını kurtarmak için asker ister.
Yigenek, rüyasını dayısı Emen’e ve arkadaşlarına anlatır.
Yigenek, yirmi dört sancak beyi ile babasını kurtarmaya gider.
Yigenek, Direk Tekür’ü yener , babasını kurtarır.
 Yigenek ve Kazılık Koca eve döner ve Dede Korkut destanını söyler.

4. Bu hikâyede cesaret ve yiğitliği ile ön plana çıkan kahramanlar kimlerdir? Bu kahramanlar metinde hangi özellikleriyle vurgulanmaktadır?
Cevap: Kazılık Koca ve Yiğenek’tir. Onlar, cesaret ve yiğitlikleri vurgulanmaktadır.

5. Okuduğunuz metnin anlatıcısını ve bakış açısını metinden örnek cümleler göstererek söyleyiniz.
Cevap: Metnin anlatıcısı üçüncü şahıs anlatıcıdır. Üçüncü bakış anlatıcı, bir hikâyeyi ya da romanı anlatan, olayları ve karakterleri dışarıdan gözlemleyen bir anlatım biçimidir.  Örneğin, “Bu rüyayı Yigenek arkadaşlarına hikâye eyledi. ” “Yigenek bu haberi işitince yüreği oynadı, kara bağrı sarsıldı.” 

6. Metnin dil özelliklerine bakıldığında hikâyenin anlatım bölümleri nesir, karşılıklı konuşmalar ise nazım şeklinde verilmiştir. Bu özellik hikâyenin alp tipi kahramanlık anlatısı olduğunu nasıl etkilemiştir?
Cevap: Alp tipi kahramanlık anlatısı, Türk edebiyatında ve özellikle destanlarda yer alan, kahramanların cesaretini, yiğitliğini ve vatanseverliğini ön plana çıkaran bir anlatı biçimidir. Nesir olayları aktarırken, nazım bölümleri kahramanın duygu ve cesaretini okuyucuya birebir aktarmıştır. Nazım bölümü kahramanın konuşan sesi olmuşi kahramana bir somutluk vermiştir.

7. Okuduğunuz metinde Türklerin dini inanışları ve eski yaşam biçimleriyle ilgili hangi özellikler görülmektedir?
Cevap:Tanrı’ya şükürler etmesi ,r”Kaleye mescit yaptılar. Aziz Tanrı adına hutbe okuttular.” gibi ifadeler dini inanışlarının İslam olduğunu gösterir. Boyları beyler yönetmektedir, sancak beyi yöneticilerinin olması, yiğitliğe önem vermeleri, savaşçı özellikleri, akıncı ruh ve göçebe yaşayış eski yaşam biçimleridir.

8. Resul aleyhisselam zamanına yakın Bayat boyundan Korkut Ata derler bir er ortaya çıkmış. Oğuz’un o kişi tam bilicisidir. Ne derse olurdu. Gaipten türlü haber söylerdi. Oğuz’un mülküne her ne müşkül iş gelse, Korkut Ata Oğuz kavminin müşküllatını hallederdi. Her ne iş olsa Korkut Ata’ya danışmayınca yapmazlardı. Bu parçaya dayanarak Dede Korkut’un bu metinde nasıl bir işleve sahip olduğunu söyleyiniz.
Cevap: Dede Korkut Oğuz boyu için bir bilge, manevi lider ve yol göstericidir. Halk, onun bilgeliğine güvenir ve önemli konularda ona danışır.

9. Mehmet Fuat Köprülü “Bütün Türk edebiyatının terazinin bir gözünde Dede Korkut Kitabı’nı da diğer göze Türk şiirinin seçme ürünlerini koysak, tartı ancak başa baş gelir.” demiştir. Kazılık Koca Oğlu Yiğenek Destanını Beyan Eder Hanım Hey hikâyesinden hareketle düşüncelerinizi yazınız.
Cevap: Köprülü’nün ifadesinde, Dede Korkut Kitabı’nın önemi, yalnızca edebi bir eser olmasından değil, aynı zamanda Türk kültür ve kimliğini barındırıyor olmasıdır. Türk edebiyatının ve kültürünün zenginliğini göstermesi, aynı zamanda toplumun geçmişini ve değerlerini anlamamıza yardımcı olmaktadır. Dede Korkut Kitabı, hem tarihî bir belge hem de edebi bir başyapıt olarak değerlendirilmiştir. 

SAYFA 41 CEVAPLARI

1. Metinden alınan aşağıdaki cümlelerde geçen fiilimsilerin altını çiziniz. Bu fiilimsilerin metnin dil ve anlamına nasıl katkı sağladığını söyleyiniz.

Cevap: Fiilmsiler: durmadan, ağlayan, alan, diyen, sayılmakla, toplanıp. Bu kelimeler normalde fiildir ama ek alarak  isim, sıfat ve zarf olarak kullanılır ve cümleye anlam zenginliği katar.

2. Okuduğunuz metinden alınan aşağıdaki cümlelerde geçen fiilimsileri uygun şekilde tabloya yerleştiriniz.

Allah Allah dimeyince işler onmaz. : Zarf-Fiil
Av avlarken babasının tavlası üzerine geldi.:  Zarf-Fiil
Yere basmayıp yürüyen servi boylum.: Sıfat-Fiil
Evden çıkıp yürüyünce selvi boylum.: Zarf-Fiil
Öğlen varıp akşam gelmek olmaz.:  İsim-Fiil
Oğul kız görmek senden, mal rızk vermek benden dedi.:  İsim-Fiil
Kız anadan görmeyince öğüt almaz.:  Zarf-Fiil
Sana düşer mi bana bu gibi söz söylemek? : İsim-Fiil

SAYFA 33 CEVAPLARI

Sıra Sizde:
1. Aşağıda, Dede Korkut Hikâyeleri’nden bazı bölümler verilmiştir. Bu bölümleri okuduğunuzda Dede Korkut
Hikâyeleri’nin dil, anlatım özellikleri ve ele aldığı konular hakkında neler söyleyebilirsiniz? Düşüncelerinizi paylaşınız.

Cevap: Dede Korkut’un dili, sade ve anlaşılırdır. Bu, hikâyelerin halk arasında kolayca aktarılmasını sağlar. Dede Korkut’un eserlerinde, atasözleri ve deyimlere sıkça yer verilir. Bu, karakterlerin düşüncelerini ve toplumsal değerleri yansıtır. Bazı bölümler, müzikal bir yapıya sahiptir; bu da sözlü gelenekte aktarılmalarını kolaylaştırır. Hikâyelerde doğa tasvirleri ve görsel betimlemeler ön plandadır. Ele Dede Korkut Hikâyeleri, kahramanlık, cesaret ve yiğitlik temalarını sıkça işler.Aile bağları ve atadan kalma değerler, hikâyelerin temel taşlarındandır.. Kadere ve Allah’a bağlılık anlatılır.

2. Dede Korkut Hikâyeleri’nin anlatıcısı Dede Korkut’un öğütlerinden, dualarından ve soylamalarından geçen bölümleri içeren kısa bir tiyatro oyunu hazırlayınız.
Cevap: 

Köye bir dev dadandı. Yedi içti, rızkını bütün obanın. Dede Korkut nasihat etti. “Oğul atadan görmeyince sufra çekmez”. Dev dedi “Mal benim, mülk benim, her şeyi yerim.” Obada delikanlılar düştüler devin peşine, giden geri gelir, giden gelmez geri. Dedem Korkut söyleidi. “Yiğit odur ki, bilmez korku, yiğit odur ki bileğine değil aklına ve kalbine güvene” Obada vardı bir delikanlı. Gel delikanlı, git delikanlı derdi herkes. Delikanlı çobandı, otlatırdı koyunlarını. Bir gün dev çattı ona. Yedi üç beş koyunu. Oğlan takip etti, devi, gördü bir girdiğini mağaraya. odun topladı, mağaranın girişine verdi ateşe. Duman doldu mağaraya, ateş sardı heryeri. Ateşi gören koştu geldi. Dev boğuldu dumanda. Düştü mağaranın girişinde. Dev öldü. Dedem Korkut geldi. Boy boyladı, söz söyledi, çaldı sazını. Adı Devboğan ateş dedi. Allah yardımcısı olsun yiğitlerin, çoğalsın Türkün özü. Hatırlanıp söylensin sözün özü. (Ödevhane tarafından yazılmıştır.)

Araştırma:
Dede Korkut Hikâyeleri’nin üçüncü nüshası 2018 yılında bulunmuştur. Bu nüshada yer alan on üçüncü hikâye hakkında araştırma yapınız.
Cevap: Bu hikaye, Salur Kazan’ın Ejderhayı Öldürmesi hikâyesidir.